Www.ARMhistory.do.am
Բարև Հյուր!
Դուք կարող եք:
Մուտք գործել Կամ Գրանցվել
Նավարկություն
Գլխավոր Հայոց պատմություն Հայեր Ֆորում Գրքեր Նկարներ Հետաքրքրաշարժ Հայկական ֆիլմեր Հայկական մուլտֆիլմեր Օնլայն խաղեր Ձեր կարծիքը մեր մասին Կայքեր Կինոթատրոն Հետադարձ կապ
Բաժիններ
Գրողներ [51]
Զորավարներ/Հայդուկներ [17]
Պատմիչներ [3]
Փիլիսոփաներ [3]
Թագավորներ [7]
Թագավորական տներ [7]
Արվեստի ասպարեզ [20]
Ճակատամարտեր [6]
Հեթանոս աստվածներ [7]
Ռազմական արվեստ [24]
Ազգային [16]
Էություն [4]
Միացեք քննարկումներին
  • Աֆորիզմներ (151)
  • Գրքեր (14)
  • Վեբ ծրագրավորում (14)
  • Հայաստանին (13)
  • Հարցեր և պատասխաններ (13)
  • Անեկդոտներ (13)
  • Որ ժամանակաշրջանում է Հայաստանը եղել հզոր (11)
  • Քառյակներ (11)
  • Հայոց լեզու (10)
  • Հին Հունաստան (9)
  • Անձնական մտքեր,խոսքեր (9)
  • Հեղինակային (8)
  • Ուսանողական կայք տնտեսագետների համար (7)
  • Վեբ կայքերի պատրաստում (6)
  • hayoc ekexecu patmutyun (6)
  • Գլխավոր » 2011 » Փետրվար » 11 » Հայ-Թուրքական պատերազմներ մաս II
    22:45
    Հայ-Թուրքական պատերազմներ մաս II
    Այնուհանդերձ, քննական նտվյալներից ոչ պակաս, և թերևս առավել էական էր բարոյակամային ու հոգեբանական այն իրավիճակը, որ տիրում էր հայկական բանակում պատերազմի նախօրյակին: Հանրապետության երիտասարդ բանկը իր սկզբնավորման օրվնից ի վեր այդպես էլ լիարժեք խաղաղությամ պայմաններում բանակաշինություն ծավալելու հնարավորություն չստացավ: Երկրի մերթ այս, մերթ մյուս շրջանում մահմեդականների` պարբերական բռնկվող խռովությունների հետևանքով զորամասերը գրեթե չէին հանգրվանում իրենց տեղակայման վայրերում, հարկադրված էին երկարատև ռազմարշավներ կատարել, ինչը, բնականաբար, հյուծում և ուժասպառ էր անում անձնակազմին, թե´ ֆիզիկապես և թե´ բարոյապես: Բանակի համար առանձնապես ծանր էր նախապատերազմյան շրջանը` 1920թ. գարունն ու ամառը, երբ մահմեդականների զինված ընդվոզումներին գումարվեցին թուրքական զորքերի պարբերևական սահմանխախտումները և հայ բոլշևիկների կազմավորված մայիսյան խռովությունը: Այդ պայմաններում հնարավոր չէր իրականացնել համակարգված զորակոչ և զորացրում, կազմակերպել զինավարժություններ, մարտական պատրաստության պարբերական պարապունքներ: Իր հերթին երկրի սոցիալ- տնտեսկան ոչ բարվոք իրավիճակը ուղղակիորեն անդրադառնում էր զինված ուժերի սպառազինության և տեխնիկական հագեցվածության վրա: Զորամսերի անձնակազմը անընդհատ փոփոխվում էր, կորուստները հաճախ էին համալրվում հրամկազմին և զինվորների միջև փոխադարձ վսահություն չէր ձևավորվում, ինչը ուղղակիորեն անդրարդառնում էր զորքի բարոյահոգեբանական վիճակի վրա: Ի լրումն այս ամենի` ներքին կռիվներում բանակը հարկադրված էր ոստիկանական, պատժիչ գործողություններ կիրառել մահմեդական բնակչության նկատմամբ, ինչը հաճախ ուղեկցում էր արատավոր երևույթներով` հանգեցնելով զորքի բարոյալքմանն ու այլասերմանը:

    Այս առումով մի ուշագրավ նկատառում է կատարել Ս. Վրացյանը. «բանակի մասնակցությունը քաղաքացիական կռիվներում անխուսափելի կեպով կխախտե զինվորության կարգապահական ոգին, կբարոյալքե ու կտկարացնե մարտունակությունը: Թրքական գյուղերի մաքրագործմանը մասնակցող զորամասերն բարոյալքվեցին, գրեթե կազմալուծվեցին: Մաքրագործումը անխուսափելի կերպով կապված էր թալանի և հարստահարությունների հետ… Դրոն գիտեր այս և թույլ չտվեց, որ իրեն ենթակա զորմասերը մասնակցեին Զանգիբասարի գործողությանը: Եվ հետագա դեպքերը ցույց տվեցին, թե որքան իրավացի էր Դրոն, երբ միայն Սուրմալու ճակատի վրա, ուր գործում էին Դրոյի զորամասերը, հայ բանկը ընդունակ եղավ վճռական հակահարված հասցնելու թշնամուն»:

    Սեպտեմբերի 23-ին, առանց պատերազմ հայտարարելու, թուրքական բազմահազարանոց բանակը լայնածավալ հարձակման անցավ հայ-թուրքական սահմանի ողջ երկայնքով: Սկսվեց հայ - թուրքական պատերազմը: Ռազմական գործողությունները ծավալվեցին երկու ճակատներում` Կարսի և Սուրմալուի: Առաջին հրամանատարը, գեներալ Հովսեփյանն էր, Կարսի բերդապետը` Դ. Բեկ- Փիրումյանը, իսկ ճակատի ընդհանուր հրամանատարը` Սարդարապաի հեոսը` գեներալ Մ. Սիլիկյանը: Սուրմալու ճակատի հրամանատար նշանակվեց Դրասամատ Կանյանը` Դրոն:

    ՀՀ կառավարության հայտարարության մեջ պատերազմի առաջին օրերի իրադարձությունները այսպես են ներկայացվում. «Սեպտեմբերի 23-ի գիշերը տաճիկները ուժեղ հարձակման դիմեցին Փենեակի և Բարդուսի ճակատներում: Մեր զորամասերը սաստիկ դիմադրություն ցույց տալով` ամրացան Վերիշենի բարձրունքների վրա: Նույն օրը տաճկական խոշոր ուժերը գրոհ տվեցին դեպի Կարաուրգան, որտեղից մեր զորքերը քաշվեին Սողանլուխ լեռնաշղթան: Հայտնի է դարձել, որ տաճիկներ անմիջական նպատակն է կտրել Սարիղամիշ-Կարս երկաթուղին և ազատությունից զրկել Սարիղամիշի և Կաղզվանի զորքերը ու ժողովուրդը: Անակնկալներից ու զոհերից խուսափելու և ավելի հարմար դիրքեր գրավելու նպատակով` մեր հրամանատարությունը սեպտեմբերի 29-ի գիշերը դատարկել է Սարիղամիշն ու Կաղզվանը: Ժողովուրդը նույնպես տեղափոխվել է անվնաս: Նահնջը եղել է ռազմագիտական նպատակով, կանոնավոր և առանց որևէ կորուստի: Մեր զորքերի ոգին բարձր է: Թշնամին հանդիպում է ամենաբուռն դիամդրության: Կարսի և Ալեքսանդրապոլի շրջաններում սկսված է ուժեղ շարժում` հօգուտ երկրի պաշտպանության: Ամեն կողմից հասնում են կամավորներ, և վերադառնում են դասալիքները»:

    Ներկայացնելով այս տեղեկատվությունը` ՀՀ կառավարությունը կոչով դիմեց ժողովրդին. «Քաղաքացիներ, Հանրապետության կառավարությունը հայտնում է, որ ինքը ձեռք է առնում ամեն միջոց` պետության անվտանգությունն ապահովելու համար և վստահ է, որ նենգ թշնամին շուտով դուրս կշպրտվի մեր երկրից… Մեկ անելիք է մնում միայն մեզ. հաղթել կամ մեռնել: Մենք պետք է հաղթենք:

    Քաղաքացիներ, որքան և աննպաստ լինելն պայմանները, թողեք ձեր անձնական գործերը: Ամեն ոք և ամեն ինչ պետք է հատկացվի ֆրոնտին: Ոչ մի դասալիք չպիտի մնա Հայաստանում: Ոչ մի երիտասարդ չպիտի նստի տանը: Ամեն ինչ զորքի համար: Գյուղացի, բանվոր, մտավորական, պաշտոնյա, արհեստավոր, ուսանող, կանայք` բոլորդ պետք է նպաստեք մեր բանակին, որովհետև միայն ամենքիս միահամառ ջանքերով կխորտակվի փաշաների գարշելի բռնակալությունը, և Հայաստանը բոլորովին ազատ կլինի տաճիկ շովինիստների մղձավանջից:

    Ոտքի, ժողովուրդ: Կեցցե Միացյալ և Անկախ Հայաստանը»:

    ՀՀ կառավարությունը հրատապ քայլեր ձեռնարկեց երկրում պատերազմական իրավիճակին համապատասխան կարգուկանոն հաստատելու համար: «Սեպտեմբերի 30-ին կառավարությունը արտակարգ նիստում երկիրը հայտարարեց պատերազմական դրության մեջ: Մինչև 35 տարեկանները զենքի տակ առավ: Խիստ օրենքներ սահմանեց դասալիքների դեմ: Զինվորական նախարարությունը տվեց արտակարգ լիազորություններ, նրան ենթարկեց երկաթուղիները, ռադիոկայնները և փոխադրության միջոցները»: Ի դեպ, ռազմական նախարարի հրամանով Երևանի և Կարսի հրապարակներում կանգնեցվեցին կախաղաններ` պատերազմական ժամանակաշջանի օրենքներով դատավճիռները ի կատար ածելու համար: Հոկտոեմբեի 8-ին ՀՀ կառավարությունը կոչ հղեց միջազգային հանրությանը` օգնելու Հայաստանին` «իր հայրենիք պատվի, ազատության ու անկախության համար հայ ժողովրդի անկապտելի իրավունքների համար մղվող այս վճռական կռվի մեջ հայ ժողովուրդը հավատացած է, որ չի մնա առանց քաղաքակիրթ աշխարհի աջակցությանը»: Սակայն օգնության այս կոչը մնաց անարձագանք, ո´չ եվրոպական տերությունները և ո´չ էլ ԱՄՆ-ը, որ ընդամենը երկու ամիս առաջ Սևրի դաշնագրով «Մեծ» Հայաստանը կործանումից փրկելու համար:

    Մինչդեռ Կարսի ճակատում թուրքերի առջխաղացումը շարունակվում էր: Եվ սա այն դեպքում, երբ այստեղ էին կենտրոնացած ՀՀ բանակի հիմնական ուժերը: Ցավոք,Կարսի զորախմբին այդպես էլ չհաջողվեց պատշաճ դիմադրություն կազմակերպել, ինչը, անկասկած, պայմանավորված էր ոչ այնքան հակամարտող ուժերի հարաբերակցությամբ, որոնք ռազմիկների կամային որակների և մարտական ոգու, նրանց շարքերում համերաշխության ու կարգապահության բացակայությամբ. «Թե բերդի և թե դաշտային մասերը թույլ էին կազմակերպված. զինվորների մեծ մասը նոր էր հավաքված և չէր մերված գնդերում: Սպաների և զինվորների փոխհարաբերությունը շատ մասերում մտերմական չէր: Լավ չէին և զոր. Փիրումյանի ու զոր. Հովսեփյանի, ինչպես նաև նահնգապետ Ղորղանյանի հարաբերությունները, որ անդրադառնում էին շրջապատի վրա: Զորքերի մի մասը շտապ կերպով զինավցած էր Անգլիայից նոր ստացված «Ռուս» հրացաններով, որոնց վարժ չէր: Թիկունքը լավ կազմակերպված չէր, ու հակապետական տարերը` բոլշևիկները, կարողանում էին դժվարություններ առաջացնել»:

    Այս ամենի հետևանքը եղավ այն, որ պատերազմի առաջին իսկ օրերին մեր զորքերը թշնամուն հանձնեցին Սարիղամիշը, Կաղզվանը, Մերդենեկը և այլ բնակվայրեր: Ճիշտ է, այդ անհաջողություններից հետո հայկական զորքերը ծանր կորուստների գնով կարողացան առժամանակ կասեցնել թշնամու սրընթաց հարձակումը, սակայն լիովին չեզոքացնել նրա առաջխաղացումը դեպի Կարս` այդպես էլ չհաջողվեց: 

    Պատկերը միանգամայն այլ էր Սուրմալուի ճակատում. «Քյազիմ Կարաբեքիրի ուժերի մյուս մասը` մի դիվիզիա հետևակա, մոտ 2000 քուրդ խուժան, 8 թնդանոթ, ձիավորներ ուղղվեցին դեպի Սուրմալու, ըստ երևույթին կամենալով արագ հարվածով գրավել մինչև Արաքս և հարվածի տակ առնել Երևանը»: 

    Այս ճակատում թշնամուն դիմավորող հայկական զորախումբը թեև անհամեմատ փոքրաթիվ էր` ընդամենը 2000 զինվոր և 1000 աշխարհազորային, սակայն ի հակադրություն Կարսի ճակատում կարող էր հայկական զորքի` «շատ լավ կազմակերպված ու պարենավորված էր. բոլոր մասերը կապված էին իրար և կենտրոնի հետ, սերտ հարաբերություն էր ստեղծված զորամսի և ազգաբնակչության, ինչպես և Էջմիածնի գավառային ինքնավարության միջև»: Իսկ առավել կարևոր էր այն, որ հրամանատարների և առաջին հերթին ճակատի ընդհանուր հրամանատար Դրոյի ջանքերի շնորհիվ զինվորները կորովի էին և մարտունակ, և ձգտում էին օր առաջ հակահարված տալ թշնամուն: Կարելի է ասել, որ հայ զինվորների հենց այդ` մարտական ոգու առկայությունն էլ որոշիչ դեր խախաց այս ճակատում մղված մարտերում:

    Վահան Մկրտչյան 
    «Հայ Զինվոր»  
    Աղբյուր www.ayrudzi. info
    Կատեգորիա: Ճակատամարտեր | Դիտումներ: 928 | Ավելացրել է: armhistory | Պիտակներ: հայ-թուրքական պատերազմներ | Ռեյտինգ: 0.0/0
    Մեկնաբանությունների քանակը: 0

    Օգնեք կայքին տարածեք այս նյութը:
    Մեկնաբանելու համար պետք է գրանցվել կայքում
    [ Գրանցվել | Մուտք գործել ]
    Հայկական տոմար
    Ancient Armenian Calendar
    Armenian history
    История Армении
    Մարզեր
    Արմավիրի մարզ Արարատի մարզ Արագածոտնի մարզ Արցախ Գեղարքունիքի մարզ Լոռու մարզ Կոտայքի մարզ Շիրակի մարզ Սյունիքի մարզ Վայոց Ձորի մարզ Տավուշի մարզ
    Հայաստան
    Բուսական աշխարհ Կենդանական աշխարհ Արագած Արալեռ Արարատ (Մասիս) լեռը Արտանիշ Արփա Որոտան Գառնու ձոր Գեղամա լեռներ Դեբեդ Դիլիջանի արգելոց Թարթառ Խոսրովի անտառ Սևան Հատիս
    Հիշիր
    Current Position
    Новости Карабаха
    Армянский исторический портал
    KillDim.com